ZWIJNDRECHT – Op zondagmiddag 1 november aanstaande om 14:00 uur wordt de tweede FVZW-bijeenkomst gehouden. We zijn dit keer weer te gast bij het Bedrijvencentrum aan de Mandenmakersstraat 1 te Zwijndrecht. Met volop uitwisseling en ruilmogelijkheden voor de liefhebbers, maar ook weer een interessante lezing, dit keer over historische bestellersstempels door deskundige Michael Brekelmans.

Introductie

Brekelmans is verbonden aan de Nederlandse Academie voor Filatelie en heeft zich gespecialiseerd in de posthistorische verzamelgebieden als Nederlandse censuur, administratieve stempels, het gebruik van de vredespostzegel 1933, sociale filatelie in de oorlogsjaren 1940-1945 en uiteraard bestellersstempels. Hij is co-auteur van het Handboek Postwaarden en tekende o.a. voor Posthistorische Studie 33: ‘Een bijzonder stempel met letters en cijfers’. Bestellersstempels in Nederland. Dit is een uitgave uit 2017 in de bijzondere reeks onder auspiciën van de Nederlandse Vereniging van Poststukken- en Poststempelverzamelaars Po & Po. Om zijn bijdragen en publicaties over de Nederlandse filatelie en posthistorie is Brekelmans in 2016 en 2018 onderscheiden met de Van der Willigenmedaille en de Costerusmedaille van de Koninklijke Nederlandse Bond van Filatelistenverenigingen (KNBF). Voor zijn komende lezing bij FVZW schreef hij de volgende introductie.

Bestellersstempels

De bestellersstempels werden van 1867 tot en met 1930 door de Posterijen gebruikt om te kunnen controleren door welke (post)besteller en in welke bestelling de post was bezorgd. Anno 2026 is het moeilijk voor te stellen, maar in de 19e en een groot deel van de 20e eeuw werd de post meerdere keren per dag bezorgd. Om klachten over een te late bestelling te voorkomen, moest de besteller voor aanvang van zijn bestelronde elk poststuk stempelen met zijn bestellersstempel. Dit bestond uit een letter en een cijfer. De letter correspondeerde met het nummer van de bestelling, wat in de grote steden tot wel 8 reguliere bestellingen per dag kon oplopen. Het nummer correspondeerde met het nummer van de besteller zelf.

Geen brievenbus

Tot in het begin van de 20e eeuw was het gebruikelijk dat de post werd overhandigd aan de geadresseerde en niet zomaar in de brievenbus werd gestopt. Als er al een brievenbus was! Wanneer de post niet kon worden afgegeven, bijvoorbeeld omdat de geadresseerde niet aanwezig was, werd de post overhandigd aan een tweede besteller die dit in een volgende bestelling nog eens probeerde. Maar ook deze moest de post eerst stempelen met zijn bestellersstempel, zodat altijd duidelijk was wie de post had bezorgd (of in zijn handen had gehad). Als de geadresseerde onbekend was, kon dit er zelfs toe leiden dat het hele poststuk werd ondergestempeld…

Bestelrondes

Briefkaart verzonden 16 september 1881 van Den Haag aan G.H. Blanken op de Beestenmarkt in Leiden. Aankomststempel Leiden tussen 7 en 8 uur ’s avonds en dezelfde avond nog besteld door besteller 18 in de 6e bestelling (F). De zaak was echter gesloten, waarna de briefkaart de volgende ochtend door besteller 20 in de eerste bestelling (A) nogmaals werd aangeboden.

Ondergestempeld

Prentbriefkaart verzonden 1 juli 1923 van Bergen aan Zee naar Den Haag. Het Pension Nationaal was hier echter niet bekend. Het poststuk is door 25 bestellers en 1 hoofdbesteller afgestempeld voordat het retour gezonden werd naar de afzender Wiebe in Bergen aan Zee. Het is maar de vraag of men daar wist wie Wiebe was… De posterijen konden in ieder geval aantonen dat zij er alles aan hadden gedaan om de geadresseerde te achterhalen.

Artikel © FVZW | Introductie & afbeeldingen © Michael Brekelmans/© PH Studies 33